Het 4e geschenk Stichting Het Vierde Geschenk Tilburg

Geschiedenis

Bedeltraditie

Driekoningen, een traditie van solidariteit in Tilburg


Van middeleeuws bedelfeest tot Vierde Geschenk
Armoede is een constante in de geschiedenis van Tilburg. Dat eeuwen geleden armoede troef was, zal iedereen zich voor kunnen stellen. Maar dat anno nu nog bijna elf procent van alle Tilburgse kinderen tot 18 jaar kans heeft op armoede, zal als schokkend worden ervaren.
Honderden jaren geleden kende Tilburg een traditie dat armen in de winterperiode om voedsel en brandstof mochten bedelen. Dat is de oorsprong van de Driekoningentraditie. Dit eeuwenoude gebruik is vanaf 2017 ontwikkeld tot Het Vierde Geschenk, een unieke vorm van solidariteit passend in de multiculturele- en multireligieuze samenleving die Tilburg nu is.

In een ver verleden kwamen de armen in problemen in de winter. Een aantal zogeheten bedelfeesten bood armen in de gelegenheid te gaan bedelen. Deze winterfeesten begonnen met Sint Maarten op 11 november.
Andere feesten waren onder meer Sinterklaas, Onnozele Kinderen (Koosje Koosje in Tilburg) op 28 december, Nieuwjaar, Driekoningen op 6 januari en Vastenavond (sinds de jaren ’60 van de vorige eeuw de laatste avond van carnaval) sloot de rij winter-bedelfeesten af.

In het midden van de negentiende eeuw ontwikkelde het bedelen door volwassenen tijdens Driekoningen zich tot het kinderfeest zoals dat nu nog bestaat: kinderen trekken verkleed zingend langs de deuren en ‘bedelen’ om snoep of geld – tegenwoordig veelal voor een goed doel. Tilburg is een van de laatste plaatsen waar nog actief aan Driekoningen zingen wordt gedaan. Maar deze traditie is razendsnel aan het verdwijnen. Dit lot was in Tilburg reeds alle andere winterfeesten beschoren.

Drie organisaties zijn in 2017 een poging gestart om het Driekoningen zingen te behouden en wel door de uitvoering radicaal aan te passen aan de huidige tijd. Het ideaal van samen delen, gestoeld op het bedelen van vroeger, is als kern, als fundament gebleven. Die drie organisaties zijn de beheerstichtingen van de Hasseltse Kapel, de Kapel O.L. Vrouw ter Nood en Peerke Donders. Deze organisaties beheren een voor de geschiedenis en de identiteit van Tilburg belangrijk erfgoed, zowel materieel als immaterieel. Allen staan ze voor de opgave dit erfgoed voor het heden en de toekomst relevant te maken. Om dat doel te bereiken werken ze samen waar mogelijk en ontwikkelen ze activiteiten die passend zijn in het nu en die het erfgoed een vitale plaats geven in de samenleving.

Vanuit deze gedachte is Het Vierde Geschenk geboren. Deze naam sluit aan bij het verhaal van de Driekoningen. Dit verhaal is 2000 jaar oud en het is daarmee het oudste verhaal van solidariteit en inclusiviteit. Drie koningen gingen samen op weg om een pasgeboren kind te vinden. Een pasgeboren kind is altijd ‘het goede’. De koningen waren volkomen aan elkaar gelijk. Ze vertegenwoordigden de toenmalig bekende wereld. Dit verhaal kan moeiteloos worden ingepast in de huidige samenleving: samen - ongeacht wie je bent, waar je vandaan komt - samen op weg naar het goede = een mooie wereld voor iedereen.

De Drie Koningen 2000 jaar geleden hadden ieder een geschenk bij zich. Daar is een vierde geschenk aan toegevoegd. Dat vierde geschenk is speelgoed dat kinderen die het beter hebben, delen met kinderen die in armoede leven. In feite is dit een hedendaagse variant op het bedelen door armen eeuwen geleden. Doordat ze speelgoed schenken, zijn de kinderen de ‘vierde koning’. In 2017 werd de Stichting Het Vierde Geschenk opgericht. De ‘founding fathers’ zijn de beheerstichtingen van het eerder genoemde erfgoed. Het bestuur is uitgebreid met anderen die specifieke kwaliteiten in kunnen brengen om de idealen van Het Vierde Geschenk ten uitvoer te leggen.

De stichting ontwikkelt Het Vierde Geschenk langs twee lijnen: een Driekoningen Intocht en het inzamelen en uitdelen van speelgoed, uitmondend in een speelgoedbank, een speelgoed repaircafé en later mogelijk nog andere concrete activiteiten, steeds gericht op speelgoed voor kinderen die leven in armoede. In feite vestigt de Drie Koningen Intocht op een zeer zichtbare manier de aandacht op Het Vierde Geschenk.

De Driekoningen Intocht borduurt voort op iets soortgelijks dat vroeger in Tilburg werd georganiseerd. Het is in cultureel opzicht erg interessant dat de oorspronkelijke stoet in 1965 voor de laatste keer plaatshad, hetzelfde jaar waarin voor de eerste keer een carnavalsstoet door Tilburg trok. De Stichting Het Vierde Geschenk organiseerde tot op heden tweemaal een Driekoningen Intocht-nieuwe-stijl, in 2019 en 2020. Een derde editie kan niet worden gehouden in verband met corona. Daarom vindt op 3 januari 2021 een alternatief evenement plaats dat corona-proof is georganiseerd. Gehoopt wordt dat begin januari 2022 weer een echte Driekoningen Intocht kan worden gehouden. Dit evenement is een groot succes.
Duizenden mensen komen er naar kijken. Een memorabel feit is dat in de editie van 2020 het voltallig College van B&W meeliep, een duidelijk statement. De organisatie streeft er steeds naar om aan het evenement zoveel mogelijk verschillende culturen die de stad rijk is te laten participeren. Kinderen, de ‘vierde koningen’, zijn steeds de hoofdrolspelers.

De Stichting Het Vierde Geschenk wil de Driekoningen Intocht uitbouwen tot een groot stedelijk winterevenement waarin licht centraal staat. Het streven is er op gericht om over een paar jaar jaarlijks een Passion-achtige stoet door de binnenstad te laten trekken. Eind december, begin januari staat licht centraal in verband met Kerstmis. Sinds oeroude tijden verdrijven mensen de donkerte van het jaargetijde met licht. Kerstmis wordt steeds nadrukkelijker een feest van licht. Licht speelt een hoofdrol in alle culturen. Daarom past een lichtevenement perfect in de huidige Tilburgse samenleving. Iedereen kan meedoe, het ideaal onder Het Vierde Geschenk.

Het fundament onder Het Vierde Geschenk is het inzamelen van speelgoed. Kinderen nemen het mee naar de basisscholen. Tientallen vrijwilligers halen het op, selecteren het, repareren het en geven het door aan kinderen. De ouders worden bereikt via een fijnmazig netwerk dat privacy garandeert. Er wordt samengewerkt met meer dan twintig organisaties, van Voedselbank en Sinterklaas Comité tot Rotaryclub Tilburg Lei dal, Quiet en studenten van Tilburg University. Het speelgoed wordt steeds in de periode tussen Sinterklaas en Kerstmis opgehaald en in de eerste helft van januari uitgedeeld. In 2020 konden 850 kinderen met speelgoed worden verblijd. Het aanbod van het speelgoed neemt sterk toe, het aantal gezinnen met kinderen dat er gebruik van maakt, stijgt eveneens.

Op grond van deze ervaringen heeft de Stichting Het Vierde Geschenk besloten een Tilburgse Speelgoedbank op te richten. Deze nieuwe stedelijke voorziening moet ouders en kinderen het hele jaar door de gelegenheid bieden speelgoed op te halen, bijvoorbeeld voor verjaardagen.
Mensen die speelgoed over hebben, kunnen dat het hele jaar door brengen. Uit het oogpunt van een circulaire economie wordt zoveel mogelijk speelgoed opgeknapt in een speelgoedrepaircafé.

Bij alles wat de Stichting Het Vierde Geschenk doet zijn vele tientallen vrijwilligers betrokken. Naarmate de activiteiten groeien, neemt hun aantal toe. Samen met betrokken organisaties onderstrepen ze het ideaal van solidariteit. En het mooie is: kinderen geven het goede voorbeeld door speelgoed te delen.

STICHTING HET VIERDE GESCHENK, OKTOBER 2020.